Radek Rak - Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł : Baśń o wężowym sercu albo wtĂłre słowo o JakĂłbie Szeli Autor: Radek Rak Ilość stron: 464 Wydawnictwo: Powergraph Rok wydania: 2019 Cena: 45 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2021-06-22 Ocena: 75/100

Główną postacią powieści jest dobrze znany JakĂłb Szela, ktĂłrego dzieciństwo owiane jest tajemnicą. Autor „Baśni” postanowił wykorzystać ten fakt – wypełnił luki w biografii Szeli i zaproponował literacką historię młodości tego przywĂłdcy chłopskiego i bohatera uciśnionego ludu. Zanim Szela stał się chłopskim krĂłlem, według Raka był on prostym chłopakiem, ktĂłrego wychowywał dziadek. KĂłba pracował na rzecz panĂłw, ale jego Ĺźycie było pełne fantazji i marzeń. Czy to prawda? Czy rzeczywiście dzieciństwo i młodość JakĂłba Szeli mogły tak wyglądać?

Jakub Szela (pisownia nieprzypadkowa) zalicza się do jednych z bardziej tajemniczych osób wspominanych na kartach polskich podręczników szkolnych, niemalże mimochodem. Bo jakże to, wielcy patrioci planujący kolejne powstanie zmierzające ku odzyskaniu niepodległości zostaje utrącone jeszcze przed rozwinięciem skrzydeł, i to nie przez wojska wraże, ciemiężycielskie, lecz wskutek rodzimej ruchawki? Ot, kolejny epigon Targowicy? Radek Rak rzuca nań nieco inne światło?

Od lat modne jest epatowanie metką realizmu magicznego – mnie samemu rĂłwnieĹź przytrafia się z niej korzystać – i na pierwszy rzut oka omawiana powieść zdaje się być wcale wdzięcznym obiektem ku tego rodzaju sklasyfikowaniu. Z jednej strony mamy bowiem dość realistyczny opis realiĂłw galicyjskiej wsi z przełomu XVIII i XIX wieku, z drugiej zaś znany nam świat „mędrca szkiełka i oka” doznaje licznych kontaktĂłw z uniwersum nadprzyrodzonym, pełnym magii, istot demonicznych i „strachĂłw na lachy”.



Z pewnością całość charakteryzuje się niemałym kolorytem, co sprzyja wartkości lektury – pomimo braku szaleńczego postępu akcji – ale trochę szkoda, iĹź autor zdecydował się na takie a nie inne proporcje. Całkiem intrygujące są bowiem jego opisy chłopskiego Ĺźycia, zastanawiać się rĂłwnieĹź moĹźna, czy nie byłoby lepiej, gdyby bardziej wyraziście przedstawił on dramat galicyjskiej rabacji, ze zróşnicowaniem jej przebiegu włącznie. Przykład moĹźe tu stanowić literatura autorstwa Gabriela Garcii Marqueza, wszak bardziej powściągliwego w sięganiu „gdzie wzrok nie sięga”.

Chyba najbardziej doskwierała mi jednak podczas lektury obecność róşnorakich „zmruĹźeń oka”, trzeba przyznać, iĹź dość subtelnych – ot, choćby takie związki z „Władcą pierścieni” niekoniecznie jawią się jako oczywiste juĹź od pierwszego słowa, niemniej jednak ewidentnie stanowią one ciało obce.

„Baśń o wężowym sercu albo wtĂłre słowo o JakĂłbie Szeli” pomimo swoich przywar to pozycja dalece zajmująca, sprawiająca niemałą przyjemność, a nawet uciechę podczas wgłębiania się w jej treść. Co jest zresztą nie lada osiągnięciem zwaĹźywszy na jej przygnębiający – jak by nie patrzeć – temat.