Lucian Dan Teodorovici - Matei Brunul

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł : Matei Brunul Autor: Lucian Dan Teodorovici Ilość stron: 403 Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza ATUT Rok wydania: 2014 Cena: 34,90 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2016-05-07 Ocena: 70/100

Włosko-rumuński marionetkarz i jego lalka stają się ofiarami stalinizmu w Rumunii w jego najgorszym okresie. Opowieść o zbrodni i zapomnieniu, naiwności i miłości, nienawiści i wybaczeniu, o wyborze między życiem w prawdzie a konformizmem, a także o osamotnieniu jako sposobie samoobrony przed społeczeństwem funkcjonującym w systemie policyjnym, który marginalizuje jednostkę i nadzoruje każdą chwilę jej życia.

Rumunia jest dla typowego Polaka krajem niemal zupełnie nieznanym, choć połoĹźonym bliĹźej niĹź np. Hiszpania czy Irlandia. Co najwyĹźej pojawi się skojarzenie z Nicolaem Ceaușescu czy piłkarzami z lat. 90 minionego wieku, z Gheorghem Hagim na czele. Tymczasem jest to kraj, ktĂłry przynajmniej w pierwszym swym – stalinowskim – okresie był bardziej opresyjny niĹź bierutowska Polska, dopraszającym się przez to większej uwagi, przynajmniej wśrĂłd czytelnikĂłw gustujących w literaturze łagrowej. Odkryciu tej terra incognita słuĹźyć moĹźe książka Luciana Dana Teodoroviciego pt. „Matei Brunul”.

Akcja książki rozgrywa się niejako w dwĂłch planach chronologicznych – jednym ulokowanym pod koniec lat 50. minionego wieku, ktĂłrego bohaterem jest tytułowy Brunul, drugi zaś poprzedza go prezentując młodość i wczesne lata dojrzałości, jak teĹź zniewolenia Bruna (ktĂłre stanowi imię właściwe). Kompozycja ta jest nietypowa, czytelnik bowiem najpierw zmuszany jest do domysłów, a dopiero następnie konfrontowany jest on z prawdą.



Całość jest zaś dość spĂłjna dzięki dość prostemu zabiegowi – otóş główny bohater cierpi na amnezję, i to bardzo powaĹźną, z jego pamięci zostało bowiem wymazanych dwadzieścia lat jego Ĺźycia, ktĂłrych historii nawet nie bardzo jest w stanie się domyślić. Chcąc nie chcąc staje się on przedmiotem eksperymentu polegającego na prĂłbie uczynienia zeń modelowego człowieka socjalistycznego, podatnego na odpowiednio dozowane impulsy.

Niestety książka nie jest tym, co zdaje się obiecywać bądź co najmniej sugerować przedmowa. Autor poświęcił w niej gros uwagi dla technik łamania ludzi stosowany przez rumuński system przymusu państwowego, połączony z brutalną indoktrynacją. Teoretycznie wystarczyło więc podążyć ścieżką choć po trosze sołżenicynowską, trzymając się zasadniczo faktów, wzbogacając je od czasu do czasu beletrystycznymi wtrętami. Tymczasem nic z tych rzeczy, książka doświadczonego czytelnika nie szokuje, choć ma ku temu pełen potencjał.

„Matei Brunul” jest książką świadczącą o pisarskiej klasie twĂłrcy, lecz w sumie rozczarowuje. Autor niejako bowiem nie potrafił się zdecydować na Ĺźadną konwencję, co mogłoby stanowić jej atut, w istocie jednak stanowi zasadniczą słabość. Nie jest to bynajmniej książka niskich lotĂłw, ale w oczach niĹźej podpisanego jawi się ona jako przejaw niewykorzystanego potencjału.