Jonas Jonasson - Analfabetka, która potrafiła liczyć

Informacje o ksiÄ Ĺźce Tytuł : Analfabetka, ktĂłra potrafiła liczyć (Analfabeten som kunde räkna) Autor: Jonas Jonasson Ilość stron: 416 Wydawnictwo: W.A.B. Rok wydania: 2015 Cena: 39,99 PLN Autor recenzji: Piotr „Klemens” Kociubiński Data recenzji: 2016-04-15 Ocena: 75/100

Bohaterką jest Nombeko Mayeki, ktĂłra urodziła się wprawdzie w południowoafrykańskiej dzielnicy nędzy, sercu apartheidu, ale pod szczęśliwą gwiazdą. Dzięki temu po latach przyszło jej jeść kolację z krĂłlem i premierem Szwecji. ChociaĹź w momencie, w ktĂłrym to się zdarzyło, chyba juĹź nic nie było w stanie jej zdziwić…

Międzynarodowa polityka, skomplikowane zagadki matematyki i fizyki, los chińskich emigrantów, podrabianie starożytnych dzieł sztuki, fanatycy szwedzkiej monarchii, stały kontakt z bombą atomową oraz ludzie, którzy teoretycznie nie istnieją, bo nie figurują w żadnych urzędowych rejestrach, pomimo że można z nimi porozmawiać i ich dotknąć, to tylko niektóre z dziwnych rzeczy, do których przywykła Nombeko, i o których przeczytamy w tej książce.

Szwedzki pisarz wpadł na pomysł genialny w swojej prostocie – po co kreować niesamowite scenerie science-fiction tudzieĹź fantasy, tworzyć uniwersa, ktĂłre mogą być mniej czy bardziej spĂłjne, skoro rĂłwnie dobrze wystarczy sięgnąć po podręcznik historyczny, popatrzeć na jego co egzotyczniejsze strony, nieco zamieszać, sprowokować los do zetknięcia róşnorakich indywiduĂłw, tak Ĺźe całość da wybuchową mieszankę? Tak teĹź Jonas Jonasson uczynił w przypadku „Stulatka, ktĂłry wyskoczył przez okno i zniknął”, nie inaczej jest takĹźe w przypadku „Analfabetki, ktĂłra potrafiła liczyć”.

Bohaterką powieści jest małoletnia mieszkanka Soweto (prawda, Ĺźe brzmi juĹź egzotycznie?), ktĂłrej los co prawda poskąpił wielu rzeczy, obdarzył ją jednak wyjątkowo bystrym umysłem i od czasu do czasu uśmiecha się doń w pożądanych momentach. Co prawda przez około połowę książki autor raczy nas niejako wątkiem rĂłwnoległym, rozgrywającym się w Szwecji (z polskiej perspektywy niewiele mniej egzotycznej od bantustanĂłw), niemniej w istocie ma on – jak się okazuje – charakter słuĹźebny wobec dziejĂłw Nombeko Mayeki.



Losy tej ostatniej zaś co chwilę przeplatają się z dziejami postaci ze wszech miar historycznych, by wspomnieć chociażby Hu Jintao czy króla Szwecji Karola XVI Gustawa, ale też i całym mnóstwem jednostek ze wszech miar fikcyjnych, lecz obdarzonych niezwykłym kolorytem.

Jonas Jonasson chyba jednak nie do końca wykorzystał potencjał wypływający z faktu uczynienia główną bohaterką osoby obdarzonej geniuszem. Z pewnością odrobinę pieprzu całości by dodały matematyczne mrugnięcia okiem wobec nieco bardziej wtajemniczonych, tak zaś całość jest nieprzerwanie lekką, czasami nazbyt, strawą literacką.

Szwedzi jako naród zamieszkujący na dalekiej Północy muszą się zmagać z bardzo długimi nocami, a i latem, nawet w momentach niemal dni polarnych, słońce nie świeci wysoko. W takiej sytuacji jedyną alternatywą wobec popadnięcia w głęboki alkoholizm jest przyjęcie postawy cynicznej, co znajduje pełne odzwierciedlenie w niejednokrotnie złośliwym czarnym humorze, którym autor wręcz epatuje. Estetyka ta jednak nie musi przemawiać do każdego czytelnika.

„Analfabetka, ktĂłra potrafiła liczyć” jest pozycją nawet wdzięczniejszą od „Stulatka, ktĂłry wyskoczył przez okno i zniknął”, cechuję ją bowiem (minimalnie) większe prawdopodobieństwo psychologiczne, jak teĹź ciekawszy garnitur postaci stawianych na drodze Nombeko, nie tak zgranych jak choćby taki Stalin.